مَهَارَاتُ ٱلْقُرْءَانِ
Maharat al-Quran Tingkatan 4 & 5
Pilih bidang untuk mula belajar.
Tajwid التجويد
Tiga topik utama: tempat keluar huruf, sifat-sifat huruf, serta waqaf dan ibtida'.
Makhraj Huruf — Animasi
مخارج الحروفAl-Jauf الجوف
Rongga kosong di dalam mulut dan tekak. Daripadanya keluar huruf-huruf mad, dan bunyinya berakhir apabila udara terhenti. Kerana itu huruf mad juga dinamakan huruf jaufiyyah.
Al-Halq الحلق
Kerongkong mempunyai 3 makhraj dengan 6 huruf, iaitu dua huruf bagi setiap bahagian.
Al-Lisan اللسان
Lidah ialah kawasan makhraj paling banyak: 10 makhraj dengan 18 huruf, dari pangkal hingga hujung lidah.
Asy-Syafatan الشفتان
Dua bibir mempunyai 2 makhraj dengan 4 huruf. Huruf-huruf ini dinamakan huruf syafawiyyah.
Al-Khaisyum الخيشوم
Pangkal hidung ialah tempat keluar ghunnah (dengung) yang ada pada nun dan mim.
Bilangan makhraj mengikut pandangan ulama
Sifat Huruf
صفات الحروفSifat yang mempunyai lawan
Sifat yang tidak mempunyai lawan
Waqaf & Ibtida'
الوقف والابتداءJenis waqaf أقسام الوقف
- Ikhtibariالوقف الاختباري
- Idtirariالوقف الاضطراري
- Intizariالوقف الانتظاري
- Ikhtiyariالوقف الاختياري
Pecahan waqaf ikhtiyari
Ibtida' الابتداء
- Ibtida' hasan — tamابتداء تام
- Ibtida' hasan — kafiابتداء كاف
- Ibtida' hasan — hasanابتداء حسن
- Ibtida' qabihالابتداء القبيح
Turut disentuh
Tanda waqaf dalam mushaf
Qiraat القراءات
Mukadimah ilmu qiraat, biografi imam dan perawi, manhaj bacaan setiap imam, dan tatbiq dari surah al-Fatihah serta awal surah al-Baqarah.
Rukun qiraat sahih أركان القراءات الصحيحة
- Selari dengan bahasa Arab, walaupun dari satu sudutموافقة العربية
- Selari dengan salah satu mushaf Uthmaniموافقة الرسم
- Sanad yang sahihصحة السند
Istilah penting الفرق بين
- Qiraah · dinisbahkan kepada imamالقراءة
- Riwayah · dinisbahkan kepada perawiالرواية
- Tariq · dinisbahkan kepada yang mengambil daripada perawiالطريق
- Wajh · pilihan pembaca dalam bacaanالوجه
Tujuh imam & perawi
الأئمة السبعة ورواتهمBiografi imam & perawi (buku teks T4 & T5)
Manhaj bacaan tujuh imam
منهج القراءةImam Nafi' al-Madani · riwayat Qalun & Warsy
| Bab | Qalun | Warsy |
|---|---|---|
| Basmalah antara dua surahالبسملة | Ithbat basmalah (kecuali al-Anfal–at-Taubah) | Tiga wajah: ithbat · wasl · sakt |
| Mim jamakميم الجمع | Sukun dan silah sebelum huruf berbaris (dua wajah) | Silah dengan isyba' apabila diikuti hamzah qat' |
| Mad munfasil & muttasilالمد والقصر | Munfasil: qasr & tawassut · muttasil: tawassut | Isyba' (6 harakat) bagi kedua-duanya |
| Dua hamzah dalam satu kalimahالهمزتان من كلمة | Tashil hamzah kedua dengan idkhal | Tashil tanpa idkhal, atau ibdal huruf mad (jika kedua-duanya berbaris atas) |
| Hamzah mufrad & naqlالهمز المفرد والنقل | — | Ibdal hamzah sakinah kepada huruf mad · naql harakat hamzah kepada huruf sakin sebelumnya |
| Mad badalالبدل | — | Qasr · tawassut · isyba' |
Imam Ibn Kathir al-Makki · riwayat al-Bazzi & Qunbul
| Bab | Bacaan | |
|---|---|---|
| Basmalahالبسملة | Ithbat basmalah antara setiap dua surah kecuali al-Anfal–at-Taubah | |
| Mim jamakميم الجمع | Silah sebelum huruf berbaris, satu wajah sahaja: قُلُوبِهِمُو | |
| Ha' kinayahهاء الكناية | Silah apabila sebelumnya sakin dan selepasnya berbaris: فِيهِي هُدًى | |
| Mad muttasil · munfasilالمد والقصر | Muttasil: tawassut · munfasil: qasr | |
| Dua hamzah dalam satu kalimahالهمزتان من كلمة | Tashil hamzah kedua tanpa idkhal | |
| Dua hamzah dua kalimah (sama baris)الهمزتان من كلمتين | Al-Bazzi: tashil hamzah pertama | Qunbul: tashil, atau ibdal hamzah kedua kepada huruf mad |
Imam Abu 'Amr al-Basri · riwayat ad-Duri & as-Susi
| Bab | Ad-Duri | As-Susi |
|---|---|---|
| Basmalahالبسملة | Tiga wajah: ithbat (kecuali al-Anfal–at-Taubah) · wasl tanpa basmalah · sakt tanpa basmalah | |
| Idgham kabirالإدغام الكبير | Izhar | Idgham: mutamathilain, mutaqaribain, mutajanisain · jika didahului huruf mad/lin: qasr, tawassut, mad |
| Contoh idghamمثال | ٱلرَّحِيمِ مَّلِكِ (al-Fatihah: 3–4) | |
| Ya' idafahياءات الإضافة | Fath ya' idafah apabila selepasnya hamzah berbaris atas, bawah, hadapan, atau "al" ta'rif | |
Imam Ibn 'Amir asy-Syami · riwayat Hisyam & Ibn Zakwan
| Bab | Hisyam | Ibn Zakwan |
|---|---|---|
| Basmalahالبسملة | Tiga wajah: ithbat ketika qat' · wasl tanpa basmalah · sakt tanpa basmalah | |
| Mad munfasil & muttasilالمد والقصر | Tawassut (4 harakat) bagi kedua-duanya | |
| Dua hamzah dalam satu kalimahالهمزتان من كلمة | Fathah–fathah: tahqiq atau tashil, dengan idkhal · fathah–kasrah / fathah–dammah: tahqiq dengan idkhal atau tanpa idkhal | Tahqiq hamzah kedua tanpa idkhal |
| Waqaf pada hamzah di hujung kalimahالوقف على الهمزة المتطرفة | Hamzah selepas alif: ibdal alif dengan qasr, tawassut, isyba' · juga tashil dengan raum (hamzah berbaris bawah/hadapan) | — |
| Fath & imalahالفتح والإمالة | Imalah alif pada beberapa kalimah tertentu | — |
Imam 'Asim al-Kufi · riwayat Syu'bah & Hafs
| Bab | Bacaan | |
|---|---|---|
| Basmalahالبسملة | Ithbat basmalah antara setiap dua surah kecuali al-Anfal–at-Taubah | |
| Mad munfasil & muttasilالمد والقصر | Tawassut (4 harakat) bagi kedua-duanya | |
| Al-Fatihahسورة أم القرآن | Membaca مَالِكِ dengan alif (bersama al-Kisa'i) | |
| Ya' idafahياءات الإضافة | Syu'bah: sukun pada beberapa ya' | Hafs: fath pada beberapa ya' |
Imam Hamzah al-Kufi · riwayat Khalaf & Khallad
| Bab | Khalaf | Khallad |
|---|---|---|
| Basmalahالبسملة | Wasl hujung surah dengan awal surah berikutnya tanpa basmalah | |
| Al-Fatihahسورة أم القرآن | مَلِكِ tanpa alif · dammah ha' dalam عَلَيْهُمْ · إِلَيْهُمْ · لَدَيْهُمْ | |
| Isymam sad dengan bunyi zaiإشمام الصاد | Pada صِرَاط di semua tempat | Pada tempat pertama dalam al-Fatihah sahaja |
| Mad munfasil & muttasilالمد والقصر | Isyba' (6 harakat) bagi kedua-duanya | |
| Sakt sebelum hamzahالسكت | Sakt pada شَيْء dan "al" ta'rif · sakin mafsul: sakt atau tanpa sakt | Sakt atau tanpa sakt pada شَيْء dan "al" ta'rif · sakin mafsul: tanpa sakt |
| Waqaf pada hamzahالوقف على الهمزة | Hamzah ditukar ketika waqaf: ibdal, tashil, naql atau sakt, mengikut kedudukannya | |
Imam al-Kisa'i al-Kufi · riwayat Abu al-Harith & ad-Duri
| Bab | Bacaan | |
|---|---|---|
| Basmalahالبسملة | Ithbat basmalah antara setiap dua surah kecuali al-Anfal–at-Taubah | |
| Mad munfasil & muttasilالمد والقصر | Tawassut (4 harakat) bagi kedua-duanya | |
| Fath & imalahالفتح والإمالة | Imalah pada zawat al-ya', alif yang ditulis ya', dan alif di antara dua ra' yang kedua berbaris bawah di hujung kalimah | |
| Imalah ha' ta'nith ketika waqafإمالة هاء التأنيث في الوقف | Jika didahului salah satu daripada 15 huruf فَجَثَتْ زَيْنَبُ لِذَوْدِ شَمْسٍ; bagi huruf أكهر ada syarat sebelumnya | |
Tatbiq — kalimah yang kerap disoal
- 'Asim · Al-Kisa'i مَالِكِ
- Nafi' · Ibn Kathir · Abu 'Amr · Ibn 'Amir · Hamzah مَلِكِ
- Hamzah عَلَيْهُمْ
- Ibn Kathir عَلَيْهِمُو
- Qalun · sukun & silah عَلَيْهِمْ · عَلَيْهِمُو
- Qasr badal · 2 harakat ءَامَنُوا
- Tawassut badal · 4 harakat ءَآمَنُوا
- Isyba' badal · 6 harakat ءَآمَنُوا
Riwayat Hafs — kalimah khusus
ما يلزم حفصًا من طريق الشاطبيةResm Uthmani الرسم العثماني
Tiga pelajaran Tingkatan 5: mabadi' ilmu resm, sejarah penulisan al-Quran, dan kaedah resm uthmani.
Mabadi' ilmu resm uthmani
مبادئ علم الرسم العثمانيTakrif التعريف
Kesan (الأثر), dan ada yang berpendapat: sisa kesan (بقية الأثر). Ia juga membawa maksud tulisan, penulisan, ejaan, imla' dan tanda pada lafaz.
Tulisan yang digunakan oleh para sahabat ketika menulis mushaf. Kebanyakannya bertepatan dengan kaedah resm qiyasi atau imla'i, tetapi menyalahinya pada beberapa perkara yang ditulis dalam bentuk yang khusus.
ما كتب به الصحابة المصاحف، وأكثره موافق لقواعد الرسم القياسي أو الإملائي إلا أنه خالفه في أشياء قد كتبت على هيئة مخصوصة
Penyusun الواضع
Ulama amsar, iaitu ulama di wilayah-wilayah yang menerima mushaf Uthmani.
علماء الأمصار
Subjek perbahasan الموضوع
Huruf-huruf mushaf Uthmani dari segi cara penulisannya.
حروف المصاحف العثمانية
Hukum mempelajari الحكم
Wajib kifayah (fardu kifayah).
الوجوب الكفائي
Sumber pengambilan الاستمداد
- Tunjuk ajar Nabi ﷺ kepada penulis wahyuإرشاد النبي ﷺ لكتاب الوحي
- Mushaf-mushaf Uthmaniالمصاحف العثمانية
- Mushaf yang disalin daripadanyaالمصاحف المستنسخة منها
Faedah فوائد علم الرسم العثماني
- Kesesuaian lafaz bagi pembacaالمطابقة اللفظية للقارئ
- Penulis mengikut bentuk tulisan mushafالمتابعة الخطية للكاتب
- Memberi makna yang berbeza-bezaإفادة المعاني المختلفة
- Membezakan percanggahan tulisan yang dimaafkan daripada yang tidakتمييز أنواع المخالفة المغتفرة من غيرها
- Menunjukkan sebahagian makna yang tersembunyiالدلالة على بعض المعاني الخفية
- Menunjukkan asal barisالدلالة على أصل الحركة
Masalah perbahasan المسائل
Perbezaan antara resm uthmani dengan resm qiyasi (imla'i). Contohnya, alif selepas nun damir rafa' muttasil dibuang apabila ia berada di tengah kalimah atau bersambung dengan damir maf'ul.
Imam Malik ditanya sama ada mushaf boleh ditulis ikut ejaan yang diperkenalkan orang kemudian. Jawapannya: tidak, melainkan mengikut tulisan yang pertama.
Sejarah penulisan al-Quran
تاريخ كتابة القرآن الكريمDitulis oleh para penulis wahyu menggunakan pelbagai alat tulis.
Al-Quran dikumpulkan dalam satu himpunan.
Mushaf disalin dan dihantar ke beberapa wilayah. Setiap mushaf mengandungi tujuh huruf, dan dihantar bersama seorang imam yang bacaannya selari dengan mushaf tersebut.
Mushaf Uthmani: 6 menurut pendapat paling sahih
| Mushaf | Imam yang dihantar |
|---|---|
| Madani 'Amالمدني العام | Untuk penduduk Madinah · Zaid bin Thabit |
| Madani Khasالمدني الخاص | Simpanan Sayyidina Uthman sendiri |
| Makkiالمكي | 'Abdullah bin as-Sa'ib |
| Syamiالشامي | Al-Mughirah bin Abi Syihab |
| Basriالبصري | 'Amir bin 'Abd al-Qais |
| Kufiالكوفي | Abu 'Abd ar-Rahman as-Sulami |
Kaedah resm uthmani
قواعد الرسم العثمانيKlik setiap kaedah untuk melihat contoh.
Al-Hazf · membuang الحذف
Az-Ziyadah · menambah الزيادة
Al-Hamz · hamzah الهمز
Al-Ibdal · menukar الإبدال
Al-Fasl & al-Wasl الفصل والوصل
Ma fihi qira'atan ما فيه قراءتان يكتب على إحداهما
Bank Soalan SPM الأسئلة
Format kertas, contoh soalan sebenar mengikut tahun, dan latihan pantas. Semuanya dari bank soalan Maharat SPM 2018–2025.
Soalan sebenar mengikut tahun
Klik tahun untuk melihat contoh soalan Bahagian B (2018–2025).
SPM 2025 Tajwid · Qiraat · Resm
- عرّف الحرف لغة واصطلاحا.3 m
- كم عدد الحروف الهجائية عند جمهور العلماء وأبي عمرو الداني؟2 m
- بين أوجه القراءات للإمام قالون في الكلمات: سواء، عليهم، تنذرهم، يؤمنون.4 m
- اكتب ترجمة الإمام قالون والإمام ورش: اسمه وكنيته.4 m
SPM 2024 Tajwid · Qiraat · Resm
- عرف الجهر لغة، واذكر اثنين من حروف الجهرية.3 m
- لماذا سمي هذا الوقف بوقف جبريل؟2 m
- بين أوجه القراءات فيما تحتهما خط عند قالون وقنبل: الصراط، عليهم.4 m
- هات أربعة أمثلة «الفصل في مع ما».4 m
SPM 2023 Tajwid · Qiraat · Resm
- عرف الإصمات لغة واصطلاحا، واذكر ثلاثة من حروفه.6 m
- ما نوع الابتداء في كلمة (وَٱذْكُرْ أَخَا عَادٍ) ولماذا؟2 m
- اذكر أوجه القراءات للإمام قالون: البسملة بين كل سورتين، ميم الجمع قبل الحرف المتحرك.4 m
- بين عن جمع القرآن الكريم في عهد سيدنا عثمان بن عفان.4 m
SPM 2022 Tajwid · Qiraat · Resm
- عرف الشدة لغة، واذكر ثلاثة من الحروف الشديدة.4 m
- ما الفرق بين الوقف التام والوقف الحسن من حيث التعريف؟4 m
- بين وجه القراءة عند الإمام ابن كثير في الهمزتين من كلمة.2 m
- اذكر المراحل التي كتب فيها القرآن الكريم.3 m
SPM 2021 Tajwid · Qiraat · Resm
- عرف الخيشوم لغة واصطلاحا.4 m
- بين حكم الوقف: الاضطراري، الانتظاري، الاختياري.6 m
- هات اثنين من أوجه القراءات لرواية الإمام ورش في باب البسملة.2 m
- بين اقتصار الرسم على إحدى القراءتين في كلمة (ٱلصِّرَٰطَ).2 m
SPM 2020 Tajwid · Qiraat · Resm
- عرف الجوف لغة، واذكر ثلاثة أحوال الحروف المدية.4 m
- بين أنواع القراءات من حيث السند.6 m
- هات مثالين لقواعد الرسم العثماني: إبدال الألف واوا أو ياء، إبدال النون ألفا.4 m
SPM 2019 Tajwid · Qiraat · Resm
- عرف مخارج الحروف لغة واصطلاحا.3 m
- وضح أركان القراءات الصحيحة جميعها.6 m
- أدوات كتابة القرآن في عهد رسول الله كثيرة، اذكر ثلاثة منها.3 m
SPM 2018 Tajwid · Qiraat · Resm
- عرّف الحرف لغة واصطلاحا.3 m
- اذكر مخارج الحلق الثلاثة.3 m
- وضح الفرق بين القراءة والرواية والطريق.6 m
- من واضع علم الرسم العثماني؟ وما موضوعه؟2 m
Sumber: ANALISIS 18–25 dan kertas SPM 2023–2025.
Perawi paling kerap dalam soalan tatbiq (2018–2025)
Bilangan tahun (daripada 8) perawi itu muncul dalam jadual tatbiq ANALISIS.
عدد الحروف الهجائية عند جمهور العلماء ___ حرفا.
Tepat ✓ Jumhur ulama mengira 29 huruf hijaiyyah.
Cuba lagi.
حرف «الباء» في كلمة (بِغَٰفِلٍ) يخرج من مخرج ___.
Tepat ✓ Ba keluar dari antara dua bibir.
Cuba lagi.
صفة حرف «الراء» في كلمة (ءَاخَرَ) هي ___.
Tepat ✓ Ra ialah salah satu huruf tawassut لن عمر.
Cuba lagi.
مرتبة القلقلة عند الوقف على الساكن المشدد في (بِٱلْحَقِّ) هي ___.
Tepat ✓ Waqaf pada huruf qalqalah yang bersabdu ialah qalqalah akbar.
Cuba lagi.
قرأ الإمام ورش كلمة (ٱلصَّلَوٰةَ) بـ___ اللام.
Tepat ✓ Warsy menebalkan lam selepas sad yang berbaris atas.
Cuba lagi.